मराठी राजभाषा दिन

कुसुमाग्रजांचा जन्मदिवस आज 'मराठी राजभाषा दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
सर्वांना मराठी राजभाषा दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा.

या विषयावर प्रवीण टोकेकरांचे दोन लेख येथे आणि येथे वाचता येतील.

सुरेश भटांची एक कविता खाली देत आहे.

लाभले आम्हास भाग्य बोलतो मराठी
जाहले खरेच धन्य ऐकतो मराठी
धर्म,पंथ,जात एक जाणतो मराठी
एवढ्या जगात माय मानतो मराठी

आमुच्या मनामनांत दंगते मराठी
आमुच्या रगारगात रंगते मराठी
आमुच्या उराउरात स्पंदते मराठी
आमुच्या नसानसांत नाचते मराठी

आमुच्या पिलापिलात जन्मते मराठी
आमुच्या लहानग्यात रांगते मराठी
आमुच्या मुलामुलींत खेळते मराठी
आमुच्या घराघरात वाढते मराठी

आमुच्या कुलाकुलात नांदते मराठी
येथल्या फुलाफूलांत हासते मराठी
येथल्या दिशादिशांत दाटते मराठी
येथल्या गनागनात गर्जते मराठी

येथल्या दरीदरींत हिंडते मराठी
येथल्या वनावनात गुंजते मराठी
येथल्या तरुलखात सादते मराठी
येथल्या कळीकळीत लाजते मराठी

येथल्या नभातून वर्षते मराठी
येथल्या पिकांमधून डोलते मराठी
येथल्या नद्यांमधून वाहते मराठी
येथल्या चराचरात राहते मराठी

पाहुणे जरी असंख्य पोसते मराठी
आपुल्या घरीच हाल सोसते मराठी
हे असे कितीक खेळ पाहते मराठी
शेवटी मदांध तख्त फोडते मराठी

हीरा आहे नेहमीकरिता?

आपल्याकडे टीव्हीवर लागणार्‍या 'हीरा है सदा के लिए' छाप जाहिराती वगैरे बघितल्या की कुणालाही वाटेल बायकोला, आई-वडिलांना, प्रेयसीला हीरा दिल्याशिवाय प्रेम खर्‍या अर्थाने व्यक्त होणारच नाही. त्यातल्या आणखी काही जाहिरातींची थीम तर 'घ्या स्वत:चा शोध, दाखवा जगाला तुम्ही कोण आहात ते' वगैरे छाप असते. जसं काय हीरा वापरल्याशिवाय आपला उजेड जगात पडणारच नाही.

९० च्या दशकातील सिएरा लिओनमधील नागरी युद्ध, या युद्धाला पैसा पुरवणारे हिर्‍यांचे व्यापारी, हिर्‍यांची होणारी तस्करी, स्वत:च्या वैयक्तिक फायद्यासाठी माणसांच्या जीवाची पर्वा न करणारे तथाकथित क्रांतिकारक, आणि या चमचमणार्‍या हिर्‍यांच्या मागं दडलेलं काळंकुट्ट सत्य यांच्यावर आधारित चित्रपट ब्लड डायमंड काल बघितला.

सॅलोमन वॅन्डी (जिमॉन हॉन्सू) हा सिएरा लिओनमधील एका खेड्यातला कोळी. आरयूएफ (रिव्हॉल्युशनरी युनायटेड फ्रंट) च्या हल्ल्यामुळे त्याचं गाव उद्धवस्त होतं. बायको आणि मुलांपासून ताटातूट होते. सॅलोमनला आरयूएफ चे 'स्वातंत्र्यसैनिक' हिर्‍यांच्या खाणीत काम करण्यासाठी घेऊन जातात. तिथं त्याला एक दुर्मिळ, लालसर गुलाबी रंगाचा हीरा सापडतो. त्याचवेळी सरकारी सैनिक खाणीवर हल्ला करतात. सैनिकांनी पकडण्यापूर्वी खाणीजवळच एका ठिकाणी सॅलोमन तो हीरा जमिनीत पुरून ठेवतो. पुढे तुरुंगात त्याला असा एक दुर्मिळ हीरा सापडला आहे हे डॅनियल आर्चर (लिओनार्डो डी कॅप्रिओ) ला कळतं. आर्चर हा सिएरा लिओनमधून हीर्‍यांची स्मगलिंग करत असतो. मात्र स्मगलिंग करत असताना एकदा त्याचा हीर्‍यांचा साठा पकडला गेल्यामुळे मोठ्या संकटात पडतो. तो सॅलोमनला जर तू हीरा मला दिलास तर मी तुला तुझं कुटुंब शोधण्यास मदत करीन असं सांगतो. दोघेही आपल्या वेगवेगळ्या उद्देश्यांसाठी एकत्र कामाला सुरुवात करतात.

पुढे काय होतं हे चित्रपटातच पाहण्यासारखं आहे. चित्रपटातले नागरी युद्धाचे प्रसंग, विस्थापितांच्या छावण्या, हेलिकॉप्टरमधून घेतलेली जंगलांची दृश्य सगळेच विलक्षण प्रभावी आहेत. अनेक ठिकाणी पार्श्वसंगीत म्हणून वापरण्यात आलेलं आफ्रिकन लोकसंगीतही चित्रपटाचा प्रभाव अधिक गडद करतं. लिओ आणि जिमॉन दोघांनी मस्त काम केलं आहे. लिओला भलतीच भावखाऊ भूमिका मिळालेली आहे ज्याचं त्यानं अर्थातच सोनं केलं आहे. बर्‍याच ठिकाणी साईड ऍंगलने घेतलेले त्याचे शॉट जॅक निकल्सनची आठवण करुन देतात. (ऍक्टींग ऍक्टींग म्हणजे जॅकला कॉपी करण्याशिवाय दुसरं काय?)

याआधी ग्लॅडिएटर मध्ये मॅक्सिमसचा सहकारी म्हणून भेटलेला जिमॉनचा अभिनय एकदम सही आहे. विशेषत: त्याच्या मुलाबरोबरचे त्याचे संवाद, मुलाला आरयूएफच्या ताब्यातून परत मिळवण्यासाठी चाललेली त्याची तळमळ सगळेच सीन फार सुंदर. त्याला यावेळचा ऑस्कर पुरस्कार नाही मिळाला तर मला प्रचंड दु:ख होईल.

एडिटिंगमध्ये मात्र चित्रपट वाईट गंडला आहे. शेवटचे १५-२० मिनिटं चित्रपटाचा प्रभाव पूर्णपणे पुसून टाकतात. हिंदी चित्रपटाचा वाटावा असा टिपीकल शेवट घेतला आहे. लिओचे अस्थानी आलेले अनेक डायलॉग हे आल्हाददायक आहेत. चित्रपटातील एखादे दृश्य पाहून आपण प्रचंड अस्वस्थ होतो, पुढे काय दाखवणार अशी उत्सुकता लागून राहते आणि अचानक लिओचा विनोदी डायलॉग येतो. मग हुश्श करुन आपण निश्वास सोडतो. चित्रपटाची इन्टेन्सिटी त्यामुळं टिकून राहत नाही. जेनिफर कॉनेलीचं पात्र चित्रपटात नसतं तरी विशेष फरक पडला नसता असं वाटून जातं.

शेवटी विनम्र सूचना या थाटात तुम्ही हीरा घेताना तो Conflict Free आहे अशी खात्री करा वगैरे सूचना फ्लॅश करणं हास्यास्पद आहे. आता दुकानात मिळणारं दूध देखील गायीचं आहे का म्हशीचं आहे हे बर्‍याच जणांना त्या पिशवीवर वाचल्याशिवाय कळत नाही तिथं हीरा घेताना तो Conflict Free आहे याची खात्री कशी करणार? हिर्‍यांच्या व्यापार्‍यांची चित्रपटात दाखवलेली अनैतिकता, अप्रामाणिकपणा पाहून हे लोक सगळ्याच हिर्‍यांवर Conflict Free चा शिक्का मारतील हे न समजायला प्रेक्षक मूर्ख आहे का?

मात्र ह्या खटकणार्‍या चुका वगळल्या तर हा चित्रपट नक्कीच २४ कॅरेटचा हीरा आहे.

सर्व चित्रे विकिपीडियाच्या सौजन्याने.

भेटी लागी जीवा...

बर्‍याच दिवसांपासून मुक्तांगण पाहण्याची, अनिल अवचटांना (बाबा) भेटण्याची, जमल्यास मुक्तांगणसाठी आपण काय करु शकतो हे जाणून घेण्याची इच्छा होती.

ओरकुटवर अनिल अवचट कम्युनिटी सुरु झाल्यावर तिथे जॉईन झालेले लोक पाहिले तेव्हा म्हटलं जगात माझ्यासारख्या वेड्यांची कमतरता नाही, एक शोधा हजार मिळतील. :) तिथल्याच एका टॉपिकमध्ये अजित बाबांना भेटून आल्याचं वाचलं आणि त्याचा विलक्षण हेवा वाटला. म्हटलं आपली कधी भेट होणार? पुढं बाबांचा कोणालातरी लिहिलेला एक स्क्रॅप वाचला.

[ हो, स्वत: डॉ अनिल अवचट आमच्या कम्युनिटीचे सदस्य आहेत :) आणि मी दुसर्‍यांचे स्क्रॅप वाचतो! खरं बोलायला कसली आलीये भीती!]

त्या स्क्रॅपमध्ये बाबाने "मुक्तांगण विषयी सर्वांना उत्सुकता दिसते. मुक्तांगण ही प्रत्यक्ष अनुभवण्याची गोष्ट आहे आणि येण्यासाठी योग्य दिवस आहे म्हणजे महिन्याचा शेवटचा शनिवार." असं सांगितलं होतं. फेब्रुवारीचा शेवटचा शनिवार जवळ आलाच होता. त्यामुळे २४ फेब्रुवारीची तारीख नक्की करुन ज्यांची मुक्तांगणला भेट देण्याची इच्छा होती त्यांनी सकाळी दहा वाजता थेट मुक्तांगणलाच यावं असं ठरलं.


पुण्याचे अजित, नीलकांत, मनीष, त्रिशूल आणि मुंबईहून गीतांजली, तेजश्री, आशीष आणि नागेश यांनी येण्याचं नक्की केलं. शनिवारी सकाळी साडेनऊ वाजताच अस्मादिकांची स्वारी मुक्तांगणच्या गेटवर उभी राहिली. पाचदहा मिनिटातच मुंबईकर लोक व अजित स्वत: बाबांसह मुक्तांगणमध्ये दाखल झाले. गाडीतून बाबांना उतरताना पाहिल्यावर माझ्या छातीची धडधड धडधड सुरु झाली. आता पहिलं वाक्य काय म्हणायचं? का पाया पडू? नको तसं केलं तर जास्त नाटकी वाटतं... वगैरे मनात थोडासा गोंधळ झाला.


एक तर काही वर्षांपूर्वी आरशात पाहून प्रॅक्टीस करुन करुन देखील प्रेमाचा 'इजहार' केल्यावर आमच्या प्रियेने नकार दिल्यावर माझा आरशातल्या प्रॅक्टीसवरचा विश्वासच उडून गेला होता. त्यामुळं बाबासमोर काय बोलायचं याची प्रॅक्टीसदेखील केली नव्हती. तेवढ्यात बाबाच बाकीच्यांबरोबर माझ्याजवळ चालत आला आणि माझा हात हातात घेऊन विचारलं "तुझं नाव काय?" मी लगेच नाव बिव सांगून टाकलं. मागून कुणीतरी "हाच तो, ज्याने इकडं यायचा इनिशिएटिव्ह घेतला होता" असं म्हटलं. बाबा म्हणाला, "अच्छा, मग याला काय शिक्षा द्यायची आता?" सगळे हसले मग बाबाबरोबर आम्ही सगळे आतमध्ये गेलो.


मुक्तांगणच्या स्वागतकक्षामध्ये आमची ओळख बाबाने त्याचे ओरकुटवरचे मित्र अशी करुन दिल्यावर उगाचच कॉलर टाईट झाली. नंतर आम्ही बाबाच्या केबिनमध्ये जाऊन बसलो. बाबाने सगळ्यांशी ओळख करुन घेतल्यावर मुक्तांगणविषयी थोडी माहिती दिली. आम्ही नंतर दत्ता श्रीखंडे या कौन्सेलरसोबत मुक्तांगण फिरण्यासाठी बाहेर पडलो. बाहेर पडण्यापूर्वी "आता तुम्ही इथंच जेवून जायचं" असा पुण्यात सहसा केला न जाणारा आग्रह देखील केला गेला. :)


दत्ता श्रीखंडे हे स्वत: मुक्तांगणमध्येच व्यसनमुक्त झालेले आणि गेली १५-२० वर्षं तिथं कौन्सेलिंगचं काम करणारे कौन्सेलर. त्यांनी मुक्तांगणची रुग्ण दाखल करुन घेण्याची पद्धत, दारुड्यांचे निरनिराळे प्रकार, त्यांना बरं करण्याची पद्धत ह्याच्यावर एकदम डिटेल माहिती दिली. त्याविषयी नंतर कधीतरी लिहीन.


मुक्तांगणमध्ये दर महिन्याच्या शेवटच्या शनिवारी तिथल्या व्यसनमुक्त झालेल्या रुग्णांच्या व्यसनमुक्तीचा वाढदिवस साजरा केला जातो. ह्या कार्यक्रमात व्यसनमुक्त झाल्यानंतर आयुष्यात झालेला बदल, व्यसनाधीन असताना हेटाळणी करणारे कुटुंबीय व समाज आता कसे चांगले वागतात वगैरे अनुभव मुक्तांगणमधून व्यसनमुक्त झालेल्यांनी सांगितले. कार्यक्रमात व्यसनमुक्तांचा पुरस्कार देऊन गौरव करण्यात आला. नंतर बाबाने त्याचं म्हणणं थोडक्यात सांगून सगळ्यांकडून गाणी म्हणवून घेतली.

हा कार्यक्रम संपल्यावर आता जेवण करुन घरी जायचं या विचाराने थोडं मन खिन्न झालं अजून थोडा वेळ बाबाबरोबर घालवता आला असता तर बरं झालं असतं असं वाटलं. कार्यक्रमाच्या हॉलबाहेर आलो तर स्वत: बाबाच म्हणाला की दुपारी साडेतीन वाजता नक्की घरी येऊन जा. हा तर आम्हाला बोनसच होता. :) जेवण वगैरे संपवून मग साडेतीन कधी वाजतात याची मग वाट बघू लागलो.

---

पुण्यात इतकी वर्षं राहून पण मला बाबा राहतो ते पत्रकारनगर माहिती नव्हतं. त्यामुळे नीलकांत, मनीष वगैरे लोकांच्या मदतीने बाबाच्या घराजवळ जाऊन पोचलो. तीन वाजून पंचवीस मिनिटं झाली होती. "साडेतीनपर्यंत वर जायला नको, उगाच बाबा झोपलाबिपला असायचा. आपण दिलेल्या वेळेलाच जाऊ. तोपर्यंत मुंबईकर लोक येतील." असं मनीषने सुचवलं. पाच मिनिटं थोडा टीपी करुन मग मनीषने तेजश्रीला फोन लावला तर हे लोक आधीच बाबाच्या घरी पोचले होते. :) "मुंबईकर लोकांचं असंच... दिलेल्या वेळेला येणार नाहीत आधीच पोचतील" असा शेरा मनीषने मारला. (सॉरी मनीष ;))

मग बाबाच्या घरी गेलो. बाबा त्याच्या घराचं दार नेहमीच उघडं ठेवतो. कडी वगैरे काही नाही.

बाबाने स्वत:विषयी, छंदांविषयी वगैरे पुस्तकात वर्णन केल्याप्रमाणेच घरात एक माळा, त्याच्यावर जाण्यासाठी पायर्‍या, बाबाच्या खोलीत पुस्तकांचा पसारा वगैरे होताच. बाबा बेडवर बसला होता. त्याच्या शेजारच्या जागा आमच्याआधी आलेल्या मुंबईकरांनी आधीच पटकावल्या असल्यामुळे आम्हाला अर्थातच बाबासमोर खुर्चीवर बसायला लागलं. बाबाची मुलगी यशोदाताईही तिच्या नवर्‍यासोबत तिथे होती.

अगदी जुने मित्र पुन्हा भेटावेत अशा थाटात बाबाने गप्पा सुरु केल्या. त्याच्या पुस्तकांप्रमाणेच बाबा विलक्षण अनौपचारिक आहे. आम्हाला जरा रिलॅक्स व्हा, टेकून वगैरे बसा, मस्त पाय पसरून बसा वगैरे सांगून वर "तुम्ही", "डॉक्टर" वगैरे काही म्हणायचं नाही. "ए बाबा" असं म्हणायचं असं प्रेमाने दटावलं. हातातल्या लाकडाच्या शिल्पावर बाबाचं काम सुरु होतं. बाबाने त्याचं आवडतं पुस्तक वॉल्डन आणि त्याचा लेखक हेन्री डेव्हिड थोरो याच्याविषयी बोलायला सुरुवात केली. अमेरिकेतील भोगवादी आणि निसर्गापासून दूर चाललेल्या समाजाला वैतागून नदीच्या किनार्‍यावर राहायला गेलेला थोरो. त्याच्या जीवनापासून गांधीजींना मिळालेली असहकार आंदोलनाची प्रेरणा वगैरे गोष्टींची बाबाने नेहमीप्रमाणेच अगदी साध्या शब्दात सुरेख माहिती दिली.

घरगुती, सुती कपडे घातलेला बाबा अगदी प्रसन्न वाटत होता. मग बाबाने आणि यशोताईने गाणी म्हणायला सुरुवात केली. एखाद्या लहान मुलाप्रमाणे असणारा बाबाचा उत्साह पाहून आम्हीही मग त्याच्या सोबत गाण्याचा(!) प्रयत्न करु लागलो. बाबाने बासरीवर "तुम आये तो आया मुझे याद" वगैरे गाणी वाजवून दाखवली.


तेवढ्यात आमच्यासाठी चहा आला :). चहा वगैरे पिऊन झाल्यावर मग मुक्तांगणसाठी व व्यसनमुक्तीसाठी आम्ही काय काय करु शकतो याविषयी बाबाने सांगायला सुरुवात केली. पहिली गोष्ट म्हणजे स्वत: या व्यसनापासून दूर राहणे :). आपल्या परिचयातील लोकांना, मित्रमंडळींना, नातेवाईकांना व्यसनाचे गांभीर्य व त्याबाबत मुक्तांगण कशी मदत करु शकते याची माहिती देणे. मुक्तांगणच्या सतत संपर्कात राहणे. आपण मुक्तांगणसाठी काय काय करु शकतो हे स्वत:च ओळखणे वगैरे अनेक गोष्टी सांगितल्या. पुन्हा एकदा एक-दोन गाणी म्हटल्यावर मग बाबाने त्याने पत्रा वापरुन केलेली ओरिगामी दाखवली. (हे करताना त्याच्या बोटाला लागलंही आहे)

हळूहळू आमचा वेळ संपत चालला होता. पण पाय मात्र तिथून निघत नव्हता. पण मुंबईकरांची गाडी चुकेल म्हणून बाबानेच मग लवकर निघा, मधून मधून येत चला वगैरे सांगितलं. मग शेवटी निघालोच.



त्याच्या घरी जाताना वाटत होतं आपल्या आवडत्या लेखकाला भेटायला चाललो आहोत... आणि घरुन निघताना मात्र एका अतिशय प्रेमळ, हरहुन्नरी, लहानांहून लहान तरीही सर्वांपेक्षा खूप खूप मोठ्या एका खर्‍या खुर्‍या माणसाला भेटल्याचा आनंद मनात भरुन राहिला होता.

आणि हो... खास आमच्यासाठी बाबाने आणलेलं कलिंगड खायचं राहिलंच. बाबा ते बाजूला ठेवणार आहे... पुढच्या भेटीच्या वेळी खाण्यासाठी.

एक अविस्मरणीय चित्रपट

आज पुन्हा एकदा माझा सर्वात आवडता चित्रपट द शॉशॅन्क रिडेम्प्शन बघितला आणि वाटलं काही तरी लिहावं याच्याबद्दल.
ज्या चित्रपटानं मला इतकं वेड लावलंय, इतकं शिकवलंय त्याबद्दल इतरांनाही थोडं सांगावं. निदान थोडी कृतज्ञता म्हणून तरी.

अँडी, रेड, ब्रूक्स, तुरुंगातले त्यांचे मित्र, निर्दय गार्डप्रमुख हॅडली आणि राक्षसासारखा भासणारा वॉर्डन सॅम यांच्याभोवती विणलेली ही कहाणी आहे तुरुंगातल्या अवघड जीवनाची, अँडी आणि रेडच्या मैत्रीची, शेवटपर्यंत अँडी ज्यासाठी तो झगडला त्या स्वातंत्र्याची आणि अँडीच्या न संपणार्‍या आभाळाएवढ्या आशेची...

कथेचा नायक आहे अँडी. बायको आणि तिचा प्रियकर यांच्या तथाकथित खुनाच्या आरोपाखाली दोन जन्मठेपांची शिक्षा झालेल्या अँडीची रवानगी शॉशॅन्क तुरुंगात केली जाते. तुरुंगातील पहिल्याच रात्री धैर्य गमावलेल्या एका कैद्याला झालेली मारहाण आणि हॉस्पिटलमध्ये त्याला नेण्याचे कष्ट कुणीच न घेतल्यामुळे त्याचा त्याच रात्री झालेला मृत्यू यातूनच आपल्याला तुरुंगाची प्राथमिक ओळख होते.

तुरुंगात त्याची भेट रेडशी होते. तुरुंगात कैद्यांना हव्या असलेल्या वस्तू चोरून आणून देण्याचे काम रेड करत असतो. अँडीला रेडकडून एक छोटी हातोडी हवी असते. तुरुंगात आल्यापासून एकलकोंडेपणाने वागणारा अँडी ह्या प्रसंगानंतर रेडचा मित्र होतो. हातोडी म्हटल्यावर अँडी भिंत फोडून पळून बिळून जाण्यासाठी हातोडी मागतोय की काय असा रेडला संशय येतो. पण ती हातोडी पाहिल्यावर तुरुंगाची भिंत फोडायला ६०० वर्षे लागतील असं मत तो व्यक्त करतो.


तुरुंगातील जीवनात अँडीला इतरांकडून नियमितपणे मारहाण, बलात्कार वगैरे प्रकार सहन करावे लागतात. दरम्यान तुरुंगाच्या बाहेर चालणार्‍या एका कामात रेडच्या मदतीने सर्व मित्रांचा नंबर लागतो. या कामात असताना अँडीच्या कानावर हॅडलीची पैशावर भराव्या लागणार्‍या कराबाबतची तक्रार पडते. तुरुंगात येण्यापूर्वी बॅंकर असलेला अँडी लगेच हॅडलीला मदत करण्याची तयारी दाखवतो. मात्र या बदल्यात आपल्या 'सहकार्‍यांना' प्रत्येकी ३ बीअर मिळाव्यात अशी त्याची इच्छा असते. हॅडली या सौद्यासाठी तयार होतो आणि प्रत्येकाला कामाच्या शेवटच्या दिवशी ३-३ बीअर मिळतात.

या प्रसंगानंतर अँडीचे इन्कमटॅक्सचे ज्ञान जवळपास प्रत्येक गार्ड आणि वॉर्डनला माहिती होते. अँडी प्रत्येकाला या बाबतीत मदत करु लागतो. त्यामुळे अँडीची इतर कामांपासून आणि सहकारी तुरुंगवासीयांकडून होणार्‍या त्रासापासून सुटका होते. त्याची नेमणूक ग्रंथपालाचे काम करणार्‍या ब्रूक्सचा असिस्टंट म्हणून केली जाते. तुरुंगाच्या ग्रंथालयात काम करताना अँडी जवळपासच्या ग्रंथालयांमध्ये तुरुंगात पुस्तके पाठवावीत म्हणून पत्रे पाठवण्याचा सपाटा लावतो. सुरुवातीला त्याला काही प्रतिसाद मिळत नाही मात्र पुढे पुढे केवळ त्याने पत्रं पाठवण्याचे थांबवावे म्हणून पुस्तके आणि गाण्यांच्या रेकॉर्ड्स पाठवल्या जातात.

ब्रूक्सची पुढे पॅरोलवर सुटका होते. आयुष्याची ५० वर्षे तुरुंगात काढलेल्या ब्रूक्सची तुरुंगाबाहेर जाण्याची आता अजिबात इच्छा नसते. त्याच्या मते आता बाहेरच्या समाजात त्याला काहीही स्थान राहिलेले नसते. मात्र त्याला तुरुंग सोडणे भाग पडते. मात्र तुरुंगाबाहेर गेल्यावर काही दिवसांतच तो आत्महत्या करतो.

टॉमी नावाचा एक नवीन कैदी पुढे तुरुंगात येतो. अँडीची बायको आणि तिचा प्रियकर यांचा खून करणार्‍या माणसाला आपण भेटलो आहोत असे तो अँडीला सांगतो. अँडी वॉर्डनला जाऊन ही गोष्ट सांगतो व आपण निरपराधी असल्यामुळे आता इथून बाहेर जाण्यासाठी मदत करावी अशी विनंती करतो. मात्र अनेक आर्थिक बाबतीत अँडीची होणारी मदत व आर्थिक गैरव्यवहारांची अँडीला असणारी माहिती यामुळे वॉर्डन ही विनंती नाकारतो. वॉर्डनच्या आदेशावरुन टॉमीला मारुन टाकले जाते व अँडीची रवानगी एकांतवासात केली जाते.

एक महिन्याच्या एकांतवासानंतर परत आलेला अँडी लगेचच तुरुंगातून गायब होतो. त्याच्या कोठडीची तपासणी केली असता भिंतीवर चिकटवलेल्या एका चित्रामागून त्याने खोदलेला बोगदा दिसतो. (रेडकडून मिळालेली हातोडी वापरुन अँडीने हा बोगदा २० वर्ष खोदला असतो!) इथं तुरुंगातून अँडी कसा पळाला हे फ्लॅशबॅकने दाखवलं आहे.

तुरुंगात असताना पत्रव्यवहारासाठी घेतलेली नवी ओळख हीच अँडीची नव्या आयुष्यातील खरी ओळख बनून जाते. पळून येताना तो तुरुंगातील आर्थिक गैरव्यवहाराचे पुरावे असलेली कागदपत्रे घेऊन येतो. एका वर्तमानपत्रात गैरव्यवहाराची बातमी छापली जाते. अटक करण्यासाठी पोलीस आल्यावर वॉर्डन आत्महत्या करतो.
शेवटी रेडला पॅरोलवर सोडलं जातं आणि तो अँडीला येऊन भेटतो.

अतिशय साधा तरीही प्रभावी चित्रपट. काहीही स्पेशल इफेक्टस नाहीत. 'लार्जर दॅन लाईफ' वाटावेत असले मोठमोठे सेट्स लावून प्रेक्षकाला भुरळ पाडलेली नाही. आहेत फक्त तुरुंगात एकमेकांशी बोलणारे कैदी. संवादांतून उलगडणारे त्यांच्या मनाचे पैलू. स्वातंत्र्याचं असलेलं आकर्षण, मात्र त्याबरोबरच बाहेरच्या जगात आपली किती किंमत राहील याबाबत वाटणारी काळजी. तुरुंगात बरेच दिवस राहून आपण कायमचे इथलेच होतो की काय ही वाटणारी खंत.

चित्रपटातील प्रत्येकाचा अभिनय अविस्मरणीय आहे. विशेषत: अँडीचं काम करणारा टिम रॉबिन्स आणि रेडचं काम करणारा मॉर्गन फ्रीमन यांनी त्यांच्या कारकीर्दीतला सर्वोत्कृष्ट अभिनय केला आहे. ब्रूक्सची भूमिका करणारा कलाकारही मनाला चटका लावून जातो.

अनेक चित्रपट येतात आणि जातात. शेळी लेंड्या टाकते त्याप्रमाणे एकामागे एक चित्रपट तयार करणार्‍या लोकांची जगात कमतरता नाही. मार्केटिंगचं तंत्र माहिती असलं की असे चित्रपट धंदाही उत्तम करतात. त्यांना पुरस्कारही मिळतात. मात्र पाण्यावर मारलेल्या काठीप्रमाणे त्यांचा प्रभाव थिएटरमधून बाहेर येईपर्यंतही टिकत नाही.

याउलट काही चित्रपट पुस्तकात जपून ठेवलेल्या पिंपळाच्या पानाप्रमाणे मनात कायमचे जपून राहतात... एक कायमची ओळख ठेवून जातात. शेवटपर्यंत त्यांची आठवण पहाटेच्या प्रसन्न हवेप्रमाणे ताजीतवानी राहते. असाच अखंड ताजातवाना राहणारा... कधीही शिळा न होणारा हा चित्रपट आहे.

कधी निराश झालो, अंधारात चाचपडत आहोत अशी भावना निर्माण झाली की मी हा चित्रपट पाहतो आणि वाटतं आपली परिस्थिती इतकी काही अवघड नाही. कुठेतरी आशा असेलच.

(चित्रे विकीपीडियावरुन घेतली आहेत)

इंडिब्लॉगीज नामांकने...

सर्वात लोकप्रिय मराठी ब्लॉग निवडण्यासाठी इंडिब्लॉगीज नामांकने जाहीर झाली आहेत.

मतदान करण्यापूर्वी मागील वर्षाच्या आकडेवारीकडे पहा... आणि ठरवा यावर्षी कुणाला मतदान करणार ते...

एकदा पुरस्कार मिळाल्यावर लिहिण्याचं प्रमाण खूपच कमी होतं असं एकंदरीत वाटतंय.... ;)

ब्लॉग	पुरस्कारापूर्वीची एका वर्षातील लेख संख्या	पुरस्कारानंतरची एका वर्षातील लेख संख्या
मराठी साहित्य (नंदन)	२६	१३
पामर/पामर स्मृती (निखिल)	१७	५
स्पंदन (अकिरा)	८	११

त्यामुळं पुढं जो ब्लॉग वाचायची इच्छा आहे त्याला मत देऊ नये असा निष्कर्ष काढायचा का? :p


उपप्रश्न: असं का?

तळटीप:
१. हलकेच घ्या.
२. मला फुकटचा वेळ भरपूर आहे आणि असले नसते उद्योग करायला आवडतं.
३. मी मत दिल्यावर लिहिण्यात कसूर होणार नाही हे आश्वासन देणार्‍यालाच मी मत देणार आहे. ;)

अभिनंदन

एन्ड्युरो-३ चे निकाल जाहीर झाले आहेत.

माझे प्रिय मित्र विशाल, मानसी आणि केदार हे त्यांच्या गटामध्ये प्रथम क्रमांकाने विजयी झाले आहेत.

एन्ड्युरो स्पर्धेबद्दल अधिक माहिती इथं वाचा.

फोटोत विशालने स्पर्धेसाठी वापरलेली माझी सायकलही दिसत आहे, तिचंही अभिनंदन ;)

वॉव

आम्ही सुरु केलेल्या एबीसी चॅनेलचे भवितव्य उज्ज्वल आहे.

समाजवादी पक्षाने नवीन राष्ट्रपती म्हणून कोणाचे नाव सुचवले आहे ते पहा. :)


सही रे...

समर्पक

काल जिममध्ये एक भन्नाट उपमा ऐकायला मिळाली.

जिममध्ये येणारा एकजण इन्स्ट्रक्टरशी बोलत होता.

तो: अरे तुला लान्स आर्मस्ट्रॉंग माहित आहे का?
इ: कोण चंद्रावर गेला होता तो का?
तो: नाही रे... चंद्रावर गेलेला तो नील आर्मस्ट्रॉंग... हा दुसरा... सायकल चालवतो. ७ वेळा टूर डी फ्रान्स जिंकला आहे.
इ: बरं मग... (उत्तर चुकल्यामुळं इ. साहेबांचा चर्चेचा उत्साह गायब)
तो: त्याचा स्टॅमिना किती आहे माहित आहे का?
इ: किती?
तो: नॉर्मल माणूस २१० च्या हार्टरेटवर किती वेळ 'जिवंत' राहू शकतो?
इ: किती वेळ
तो: फक्त २ मिनिट.
इ: मग?
तो: लान्स आर्मस्ट्रॉंग ६ तास राहू शकतो.
इ: (चकित होऊन) खरं का काय?
तो: मी काल २१० च्या हार्टरेटवर ३ मिनिट पळत होतो.
इ: म्हणजे तुला काय म्हणायचंय? तू काय लई भारी का?

ह्याच्यावर 'तो' ने दिलेलं उदाहरण ऐकून हसून हसून पोट दुखत आहे.

च्यायला तुम्हाला आम्ही आकाशात चंद्र दाखवणार, म्हणणार किती सुंदर दिसतोय बघ.
आणि
तुम्ही म्हणणार तुझ्या नखात घाण अडकली आहे म्हणून.

एबीसी

अलीकडे अनेक दूरचित्रवाहिन्या अमिताभ कुटुंबियांच्या बातम्या पूर्ण वेळ न दाखवता कावेरी प्रश्न, खड्ड्यात पडलेला अमित, वाढणारी महागाई यांच्या बातम्याही अधूनमधून दाखवत असल्यामुळे आम्हाला अतीव दु:ख होत आहे.

श्री. बच्चन यांचे नवीन काय चालले आहे फक्त हेच जाणून घेण्यासाठी आमच्याप्रमाणेच इतरही अनेक लोक उत्सुक आहेत हे जाणून व्हॅलेन्टाईन दिवसाच्या शुभमुहूर्तावर आम्ही सादर करत आहोत एबीसी.
म्हणजेच अमिताभ/अभिषेक/ऐश्वर्या बच्चन चॅनेल. *

चॅनेलवर सादर होणारे ठळक कार्यक्रम खालीलप्रमाणे.

१. पूजाअर्चा: सिद्धिविनायक/विंध्यवासिनी देवी/सत्यसाईबाबा यांची अमिताभच्या हस्ते आरती.
(आरती दोन तास चालेल, यात सिद्धिविनायकासमोरील उंदराशी कानगोष्टींचा समावेश केलेला आहे. पुढील काळात त्या त्या वेळी सुचविण्यात येणारे देव/देवता यांचा अमरसिंगजींच्या परवानगीने वरच्या यादीमध्ये समावेश करण्यात येईल.)

२. भविष्य: केवळ अमरसिंग, मुलायमसिंग व बच्चन कुटुंबियांच्या राशींचेच भविष्य सांगितले जाईल. सोबत मंगळदोष निवारणासाठीचे उपाय तज्ज्ञ ज्योतिषांच्या मदतीने सुचविले जातील.

३. राजकारण: सकाळी ११ वाजता, उत्तरप्रदेश एक नयी लगन या गाण्यावर आधारित चर्चा. सहभागी विचारवंत श्री. अमरसिंग, श्री अमिताभ बच्चन, श्री मुलायमसिंग व सौ. जया बच्चन. चर्चेचे सूत्रसंचालन ऐश्वर्या बच्चन करतील.

४. द कार शो: बच्चन कुटुंबियांकडे नव्यानेच आलेल्या व येणार्‍या गाडयांची शास्त्रीय माहिती. यात बेन्टले, रोल्स रॉईस वगैरे गाड्यांवर विशेष सदर पाहता येईल.

५. मंगळाची चंगळ: हा फोन-इन कार्यक्रम आहे. ऐश्वर्या-अभिषेक दांम्पत्याला खरंच मंगळ आहे का यावर वादविवाद. तुम्ही आपले मत फोन वर सांगू शकता.

६. मूवी ऑफ द मंथ: अर्थात या महिन्याचा महासिनेमा:- मंगल पांडे (हा चित्रपट पाहिल्यानंतर मंगळदोष निवारण होईल.)

७. पर्यावरण विशेष: ऐश्वर्याने लग्नापूर्वी पिंपळाच्या झाडाशी पाट लावावा की केळ्याच्या? ह्या मौलिक प्रश्नावर अनेक पर्यावरण व शेतीतज्ज्ञ आपले मतप्रदर्शन करतील. तुम्हीही आपले मत एसएमएस द्वारे पाठवू शकता.

८. जाहिराती: खालील वस्तूंच्याच जाहिराती केल्या जातील.
१. डाबर च्यवनप्राश, अनारदाना इ.
२. पेप्सी
३. आयसीआयसीआय बॅंक
४. इंडिया पॉइज्ड
५. कॅडबरी डेअरीमिल्क (पप्पू पास हो गया वगैरे)
६. मोटोरोला
७. अमेरिकन एक्सप्रेस कार्ड
इ.

चॅनेलच्या यशस्वितेबद्दल आम्हाला शंका नाही. लवकरच ही वाहिनी उत्तरप्रदेशाची अधिकृत वाहिनी म्हणून मान्यताही मिळवेल असाही आमचा विश्वास आहे.

तुम्हीही आपल्या केबल ऑपरेटरशी संपर्क साधा.

*
१. चॅनेलच्या Forward Compatibility साठी अभिषेक ने आपल्या मुलाचे नाव अ वरुनच ठेवावे.
२. ही वाहिनी अमरसिंग-मुलायमसिंग यांच्या कृपेने सध्या उत्तरप्रदेशात करमुक्त आहे.

रौप्यमहोत्सवी वर्षअखेर

लवकरच वयाची पंचवीस वर्षं पूर्ण होतील.

मात्र याची आठवण झाली की घाबरून मनात पहिला विचार येतो "बापरे!".

कारण भारताचं सरासरी वयोमान बघितलं तर ते २६ वर्षं आहे. ह्या हिशोबानं पुढचं वर्षं हे कदाचित शेवटचंच वर्षं असावं की काय!

इथं तुम्ही सोडलेला सुटकेचा निश्वास मला जाणवत आहे.
पण पांचटपणा पुरे! मी इतकं नैराश्यवादी राहण्याची काही गरज नाही.
शिवाय कोणीतरी म्हटलंच आहे Statistics are like bikinis. What they reveal is suggestive, but what they conceal is vital.

पण माझ्या बर्‍याच मित्रांना किंवा ओळखीच्या लोकांना मी पंचवीस वर्षाचा होणार आहे हे खरंच वाटत नाही. म्हणजे मेरी त्वचा से मेरी उम्र का पता ही नही चलता असा काही प्रकार नाही.
पण त्यांच्या मते मी पंचवीस वर्षांचा झालोय असं वाटत नाही.

खूप वर्षांनंतर भेटलेले एक नातेवाईक मला (दुसर्‍याच्या) लग्नात गप्पा मारताना म्हणाले, "इतक्या दिवसात तुझ्यात फारसा बदल झालेला नाही!"
आता हे वाक्य त्यांनी भेटल्याभेटल्या म्हटलं असतं तर काही वाटलं नसतं पण भेट होऊन अगदी दोन-तीन तास गप्पा मारल्यानंतर असं म्हटल्यामुळं माझी टर वगैरे उडवण्याचा हा प्रकार आहे की काय असं वाटलं.
जरा खोदून खोदून विचारलं तर म्हणाले म्हणजे वयाच्या मानाने बराच लहान वाटतो तू!

याच्या उलट प्रकार जिम मध्ये झाला.
आमच्या जिमचा इन्स्ट्रक्टर व्यायाम करताना सूचना देण्याबरोबरच प्रोटीन सप्लिमेंट वगैरे विकण्याचा जोडधंदा करतो. जिम सुरु केल्यानंतर सुरुवातीला सुरुवातीला त्याने तीनचार वेळा माझे खांदे, हात वगैरे तपासून पाहून "तुझं स्ट्रक्चर चांगलं आहे पण प्रोटीन कमी पडतात" अशा थाटात सुरुवात करून जर बॉडी बिल्डिंग करायची असेल तर रोज ७५ ते ८० ग्रॅम प्रोटीन खाणं कसं आवश्यक आहे.
मग तेवढं प्रोटीन मिळवण्यासाठी कमीत कमी १० अंडी आणि २ लिटर दूध प्यावं लागेल. (थोडक्यात घरी कोंबड्या आणि गाय किंवा म्हैस पाळावी लागेल. ) शिवाय असं बकासुरी खाणं खाल्लं तर अपचन वगैरे होण्याची शक्यता आहे. तेव्हा उत्तम उपाय म्हणजे -- ढ्यांट ढ्यां- त्याच्याकडून प्रोटीन सप्लिमेंट घेणे आणि रोज केवळ १ चमचा प्रोटीन सप्लिमेंट खाणे. शिवाय अपचनाबरोबरच एवढं दूध-अंडी वगैरे घेतल्यामुळं शरीरात फॅट परसेंटेज वाढण्याची भीती असते जी प्रोटीन सप्लिमेंट मुळे नाही हे समजावण्याचा प्रयत्न केला होता.
पण मला बॉडी बिल्डींग करुन हृतिक रोशन किंवा अर्नोल्ड होण्याची तितकीशी इच्छा नसल्यामुळे किंवा मी अतिहुशार (मित्रांच्या मते) किंवा बावळट (इंस्ट्रक्टरच्या मते) असल्यामुळे मी त्याचा प्रस्ताव धुडकावून लावला होता. पुढे आमच्या होणार्‍या गप्पांमध्ये त्याने मला मी पंचवीस वर्षांचा वाटत नाही असं म्हटलं होतं. त्याला असं का वाटतं हे विचारलं तर तो म्हणाला नक्की सांगता येणार नाही पण तू पंचवीस वर्षांचा वाटत नाही एवढं नक्की. बराच मोठा वाटतोस!

हे ऐकून मी संभ्रमात पडलो आहे.

प्रश्न पहिला: वयाच्या गद्धेपंचविशीची व्याख्या काय?
एवढे सगळे लोक म्हणतात मी पंचवीस वर्षाचा वाटत नाही याचं कारण काय? खरं तर दुसरे काय म्हणतात याची मी फारशी फिकीर करत नाही. (असं आपलं उगाच म्हणायचं) . पण नक्की आपण पंचवीस वर्षांचे होतो म्हणजे नक्की काय?. जन्म झाल्यापासून घरात (भिंतीवरी असलेले) कालनिर्णय २५ वेळा बदलणे की काय? (प्लीज, घरात रंग देताना खराब झाल्यामुळे आम्ही वर्षं संपायच्या आधीच कालनिर्णय बदलले, किंवा आम्ही महालक्ष्मी दिनदर्शिका/दाते पंचांग वापरतो वगैरे पांचट विनोद करू नका. I am serious here.)

त्यामुळं मोठ्या गंभीरपणानं मी एक छोटासा ताळेबंद मांडतो आहे.

वय वर्षे: २५
नोकरी: आहे.
लग्न: झालेले नाही. (यंदा कर्तव्य नाही!)
वगैरे वगैरे...

पण नोकरीचा विचार केला तर अगदी आश्चर्य वाटतं. अगदी लहानपणी किंवा थोडं मोठं झाल्यावर शाळेत असताना "मोठा झाल्यावर काय होणार?" याचं उत्तर मी आत्ता जे करतोय हे नक्कीच नव्हतं. (ते काय होतं हे आता सांगणंही योग्य नाही. :D) पण त्यावेळी जो विचार करत होतो तो आणि आत्ता जे करतोय यात संजीव कुमार आणि शक्ती कपूर यांच्याइतका फरक आहे.

जी गोष्ट नोकरीची तीच मित्रमंडळींची... पूर्वीच्या अनेक मित्रांशी (आता मोबाईल, इमेल, ओरकुट वगैरे आधुनिक संपर्कसाधनं असूनही) अजिबातच संपर्क राहिलेला नाही. अगदी गेल्या दोन-तीन वर्षांचा जरी विचार केला तरी मित्रपरिवारात किती बदल झाला आहे हे लगेच जाणवून जातं. बर्‍याच मित्रांशी काही कारणास्तव किंवा अकारणही संपर्क तुटला आणि आता ते परत पहिल्यासारखे जिवलग होणार नाहीत हेही कळून चुकलं. यातले काही जणांची मैत्री तर किती मौल्यवान होती हे आता कळतं . शाळा, कॉलेजमध्ये करत असलेली मजाही आठवून जाते.
ज्यावेळी झाल्या त्यावेळी अतिशय वाईट वाटलेल्या पण आता हास्यास्पद वाटत असलेल्या अनेक गोष्टीही आहेत.

सगळ्या गोष्टी लिहायची काही ही जागा नाही... शिवाय सगळं काही इथं लिहायला मी (वाटतो तितका) मूर्ख नाही.

ते दिवस बरे की हे दिवस बरे अशी तुलना करावीशी वाटत नाही. एक तर "गेले ते दिवस गेले" असा पुणेरी* विचार करणारा माझा स्वभाव नाही. उलट रौप्यमहोत्सव साजरा केला ही चांगलीच गोष्ट आहे. उगाचच लहानपण देगा देवा (आणि आईचे धपाटे खावा) पेक्षा हे चांगलं.

प्रश्न दुसरा: पुढे काय?
असा कुणी प्रश्न विचारला की मी निरुत्तर होतो. रात्रीचा कात्रज- सिंहगड ट्रेक करताना मध्येच कुठेतरी आल्यानंतर सिंहगडावरच्या टॉवरचे सगळे दिवे बंद झाल्याने ट्रेकर लोकांची जी परिस्थिती होईल तशी माझी परिस्थिती झाली आहे. पुढे कुठे जायचं काही कळत नाही. त्यामुळे तुका म्हणे उगी रहावे । जे जे होईल ते ते पहावे असा विचार नाईलाजाने करावा लागत आहे.
बघूया कुठेतरी एखादा दिशादर्शक टॉवर दिसतो का ते.

तुम्हाला जर काही उत्तरं सुचली तर जरुर कळवा.

* पहा: पुणेकर, मुंबईकर की नागप